Hatay Yapısal Güçlendirme

Hatay'da yapısal güçlendirme adı altında bize gelen işlerin çoğu bina içinden değil, saha tarafından geliyor: yükü artmış bir depo plağı, kenarı oyulmuş bir istinat duvarı, tır trafiğiyle kırılan bir manevra alanı, altyapı hattı geçirilirken kesilip kesiti zayıflamış bir saha betonu. Vema Teknik olarak merkezimiz Eskişehir'de; Hatay'da şubemiz yok, ilde sürekli duran bir ekibimiz de yok. Bu sayfayı yazma sebebimiz tam olarak bu. Hatay'a gelirken işi nasıl planladığımızı, sahada hangi imalatı hangi belgeye dayanarak yaptığımızı ve hangi işi belge olmadan yapmadığımızı baştan yazalım ki telefonda karşılıklı vakit kaybı olmasın.

Hatay'da işin ekseni: ova zemini, liman trafiği ve saha düzeni

Hatay'ın önemli bir bölümü Amik Ovası ve çevresindeki alüvyonlu zeminler üzerinde oturuyor. İskenderun ve Dörtyol hattında ise liman, sanayi ve ağır araç trafiğinin sürekli ezdiği sahalar var. Bu iki karakter işimize doğrudan yansıyor. Ova tarafında en sık gördüğümüz şey farklı oturma: bir saha plağının bir bölümü oturuyor, komşu bölüm yerinde kalıyor, aradaki derz açılıyor, plak enine çatlıyor ve çatlak zamanla donatıya kadar iniyor. Liman ve sanayi tarafında ise sorun oturmadan çok yükten geliyor. Sahaya giren araç ağırlaşmış, raf düzeni değişmiş, istif yükselmiş; plak ilk döküldüğü günkü yükün epeyce üstünde çalışıyor.

İl aynı zamanda ülkenin en hareketli fay kuşaklarından birinin üzerinde ve son yılların depremlerinden sonra buradaki işlerin ağırlığı yıkım, enkaz kaldırma ve yeniden yapıma kaydı. Bugün bize ulaşan taleplerin bir kısmı o dönemden kalan saha düzenlemeleriyle ilgili: ayakta kalmış bir sanayi yapısının çevresindeki sahanın yeniden kurulması, yeni bir hattın eski betonun içinden geçirilmesi, mevcut bir istinat duvarının yanına ek imalat yapılması. Hepsi güçlendirme başlığına giriyor ama hiçbiri "binayı güçlendirelim" cümlesiyle özetlenemez; her biri ayrı bir statik durum.

Şubemiz yok, mesafe uzun: bunu nasıl planlıyoruz

Eskişehir ile Hatay arasındaki karayolu mesafesi dokuz yüz kilometrenin üzerinde. Ekip, kompresör, elmas ekipman ve güç kaynağıyla birlikte yola çıkıyoruz; bu da işin planlamasını değiştiriyor. Yakındaki bir ilde yaptığımız gibi "sabah bakarız, öğlen başlarız" diyemiyoruz. Hatay işlerinde ölçü alma, ekipman seçimi ve imalat sırasını yola çıkmadan önce netleştiriyoruz.

Pratikte şu şekilde ilerliyor. Önce sahanın fotoğraflarını, varsa mimari ve statik paftaları, plak kalınlığını, çalışılacak alanın metrajını ve sahaya giriş koşullarını istiyoruz. Elektrik var mı, üç fazlı mı, su bağlantısı nerede, kesme suyu ve çamuru nereye tahliye edilecek, saha ne kadar süre trafiğe kapatılabilir — bunları önden konuşuyoruz. Elektriği olmayan sahalarda jeneratörle geliyoruz, su yoksa tanklı çalışıyoruz. Bu kalemler sahada sürpriz olarak çıkarsa bir günlük iş üç güne yayılıyor ve maliyet de süre de büyüyor.

Bu mesafenin bir sonucu daha var: Hatay'a tek kalem iş için gitmek çoğu zaman mantıklı olmuyor. Aynı sahada güçlendirmenin yanında karot delme, beton kesme veya asfalt kesme gibi kalemler varsa bunları tek mobilizasyonda topluyoruz. Toplanmıyorsa bunu baştan söylüyoruz.

Taşıyıcıya dokunmadan önce: proje, onay ve tespit

Burada net bir sınırımız var ve bu sayfayı okuyan herkesin bunu bilmesini istiyoruz. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşeme gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. "Ufak bir mantolama", "şu kirişe fiber saralım", "kolonun köşesini biraz tıraşlayalım" gibi taleplerin hiçbirini onaysız kabul etmiyoruz. Taşıyıcı sistemi ilgilendiren her müdahalenin arkasında, o yapıyı hesaplamış bir inşaat mühendisinin imzası olmak zorunda. Bu kural bizim için pazarlık konusu değil; deprem karakteri yüksek bir ilde ise hiç değil.

Onaylı proje varsa ikinci adım mevcut durumun tespiti. Projede yazan ile sahada duran beton çoğu zaman aynı şey olmuyor. Bu yüzden güçlendirme öncesi genelde şu üç işi yapıyoruz:

• Karot numunesi alma: Mevcut betonun basınç dayanımını laboratuvarda ölçtürmek için belirlenen noktalardan silindir numune alıyoruz. Numune alma noktalarını biz kafamıza göre seçmiyoruz, proje müellifi veya laboratuvar belirliyor.
• Donatı taraması: Delme ve kesme yapılacak yüzeyde donatı ve varsa gömülü tesisat izini tarama cihazıyla çıkarıyoruz. Bir güçlendirme işinde en pahalı hata, taşıyıcı donatıyı kesmek.
• Kesit ve kalınlık kontrolü: Saha betonu ve endüstriyel zeminlerde plak kalınlığı proje değerinden farklı çıkabiliyor. Küçük çaplı bir kontrol karotu, sonradan çıkacak bütün tartışmayı kapatıyor.

Tespit yapılmadan başlanan güçlendirmede ya gereksiz imalat yapılıyor ya da asıl sorunlu bölge hiç görülmüyor.

Saha betonu ve endüstriyel zeminde güçlendirme

Bizim en çok iş yaptığımız alan burası. Bir depo, fabrika sahası, soğuk hava tesisi önü ya da lojistik alanı yıllar içinde ilk projesinden farklı bir yük altına giriyor. Plak bunu önce derzlerde, sonra köşelerde, en son da orta bölgede belli ediyor. Sahaya girdiğimizde ilk baktığımız şey çatlağın karakteri: derz hattı boyunca düzgün mü ilerliyor, yoksa haritalama gibi dağınık mı; kenarları ufalanmış mı, altında boşluk sesi var mı.

Buradan sonraki karar güçlendirme mi yenileme mi olduğu. Plağın altındaki dolgu boşalmışsa, üstüne ne yapılırsa yapılsın kalıcı olmuyor; o durumda dürüst cevap "burada güçlendirme değil, bölgesel sökme ve yeniden dökme gerekiyor" oluyor. Zemin sağlamsa ve sorun kesitin yetmemesinden kaynaklanıyorsa yapılacak iş belli:

• Sorunlu bölgeyi elmas testere ile düzgün hatlarda kesip sınırlamak, kırıcıyla dağıtmadan bölgeyi ayırmak.
• Mevcut plağa filiz ekerek yeni dökülecek kesitle donatı sürekliliğini kurmak.
• Genişleyen bir yükleme rampası, yeni bir makine kaidesi veya ek bir perde varsa bunları ankrajla mevcut betona bağlamak.
• Yeni imalat ile eskisi arasındaki derzi bilerek yerleştirmek; derz kaçınılmazsa nereye geleceğine sonradan değil önceden karar vermek.

Elmas kesme burada bir tercih değil zorunluluk. Kırıcıyla açılan bir bölge, sınırındaki sağlam betonu da çatlatıyor ve iş her seferinde planlanandan büyüyor. Kesim hattı temizse yeni döküm eski kesite düzgün oturuyor.

İstinat duvarı, kanal ve menfez gibi altyapı elemanları

Hatay'da eğimli arazi, dere hatları ve ova geçişleri bir arada olduğu için istinat duvarı, kanal duvarı ve menfez gibi elemanlarda iş çıkıyor. Bu yapılar konut içindeki bir kirişten farklı davranıyor: yükleri yandan geliyor, su ile sürekli temas ediyorlar ve arkalarındaki dolgu zamanla değişiyor. Bir istinat duvarında gördüğümüz eğilme veya öne yatma çoğu zaman betonun değil, arkasındaki drenajın sorunu oluyor.

Bu tip elemanlarda bizim yaptığımız iş, projeyi hazırlayan mühendisin kararına göre şekilleniyor. Duvara ek payanda veya kontrfor ekleniyorsa mevcut gövdeye ankraj ve filiz ekimini biz yapıyoruz. Menfez ağzı genişletilecekse, kesiti elmas tel veya duvar testeresiyle kontrollü şekilde açıyoruz; bu tarafta beton kalınlığı yüksek olduğu için normal disk yerine tel kesme çoğu zaman tek pratik yol. Kanal duvarında yeni bir hat geçişi varsa geçiş deliğini karotla açıyor, kenar donatısını projeye göre koruyoruz.

Su ile çalışan hatlarda bir konu daha var: kesme ve delme suyunun nereye gideceği. Dere yatağına veya aktif kanala çamurlu su bırakmıyoruz; sahada toplama havuzu veya vakumlu toplama ile çalışıyoruz. Bunu işin başında konuşmak gerekiyor, çünkü tahliye planı yoksa iş durur.

Filiz ekme ve ankraj: güçlendirmenin bağlantı noktası

Bir güçlendirmenin taşıyıp taşımayacağı çoğu zaman yeni imalatın kalitesinden değil, eski betonla nasıl bağlandığından belli oluyor. Filiz ekme bu yüzden bizim en çok üzerinde durduğumuz kalem. Uygulama basit görünür ama sonucu bozan dört ayrıntı var: delik çapı ve derinliğinin projeye uyması, deliğin gerçekten temizlenmesi, kimyasalın uygun sıcaklıkta ve kürleme süresine uyularak kullanılması, donatının kimyasal kürünü tamamlamadan yüklenmemesi.

Delik temizliği tek başına en sık atlanan adım. İçinde toz kalmış bir delikte kimyasal betona değil toza yapışıyor; çekme testinde bunu görürsünüz. Biz basınçlı hava ve fırça ile temizliği tekrarlı yapıyoruz. Uygulama sonrası proje veya kontrol teşkilatı çekme testi istiyorsa, test için gereken bekleme süresine uyuyoruz ve testi bağımsız firmaya yaptırıyoruz. "Biz test ettik, tuttu" demiyoruz; belgeli test isteyen işlerde belge kimin elinden çıkıyorsa ona bırakıyoruz.

Kimyasal ankrajda Hatay'ın sıcak dönemleri ayrı bir konu. Yaz aylarında yüzey sıcaklığı yükseldiğinde kimyasalın işlenebilir süresi kısalıyor; bunu hesaba katmadan çalışan ekip kartuşu boşa harcıyor. Yaz işlerinde bu yüzden gündüzün en sıcak saatlerini delme ve temizliğe, uygulamayı ise günün serin bölümüne alıyoruz.

Yol, otopark ve trafik altındaki sahalarda çalışmak

Güçlendirme işinin bir bölümü açık trafik altında geçiyor: bir işletmenin tır girişi, bir tesisin yangın yolu, bir otoparkın araç akışı. Buralarda sahayı tamamen kapatmak çoğu zaman mümkün olmuyor. Yaptığımız şey işi şeritlere bölmek. Asfalt veya beton kesme ile çalışılacak bölgeyi düzgün hatlarda ayırıyor, kalan kısmı trafiğe açık bırakıyor, ertesi vardiyada diğer şeride geçiyoruz.

Bu işlerde gece çalışması sık gündeme geliyor. Gece vardiyası ekstra aydınlatma, güvenlik ve gürültü planı demek; sanayi sahasında sorun olmayan gürültü, yerleşim yakınındaki bir otoparkta olmuyor. Ayrıca kesilen asfalt ve beton parçalarının aynı vardiya içinde sahadan çıkarılması gerekiyor; yığın bırakılan saha ertesi gün trafiğe açılamıyor.

Yol ve otopark tarafında bir uyarımız daha var: üst kaplamadaki bir çatlak her zaman kaplamanın sorunu değil. Altındaki temel tabakası veya beton plak çalışıyorsa, üste atılan yama birkaç ay içinde aynı yerden gidiyor. Böyle bir durumda kaplamayı kesip altını görmeden yama önermiyoruz.

Fiyat nasıl hesaplanıyor

Bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü elimizde sabit bir liste yok ve olmayan bir listeyi uydurmak müşteriyi yanıltmak olur. Hatay'da bir güçlendirme işinin bedelini belirleyen kalemler şunlar:

• Mobilizasyon: Eskişehir'den Hatay'a ekip ve ekipman gidiş dönüşü. İş küçüldükçe bu kalemin toplam içindeki payı büyüyor; işi tek seferde toplamak bu yüzden önemli.
• Kesit ve derinlik: Karotta çap ve delik boyu, kesmede kesim derinliği. Kalın kesitte tel kesmeye geçmek gerekiyorsa hesap tamamen değişiyor.
• Donatı yoğunluğu: Donatısı sık bir kesitte elmas sarfiyatı ve ilerleme hızı belirgin şekilde farklılaşıyor. Bu kalem sahayı görmeden tam bilinemiyor, tahmini veriyoruz.
• Filiz ve ankraj adedi: Delik sayısı, çapı, ekim derinliği ve kullanılan kimyasal miktarı.
• Saha koşulları: Elektrik ve su var mı, jeneratör gerekiyor mu, çalışma yüksekliği ne, kesme suyu nasıl toplanacak, moloz nereye taşınacak.
• Çalışma zamanı: Gündüz tek vardiya mı, gece mi, hafta sonu mu; trafik tedbiri gerekiyor mu.

Teklif verirken bu kalemleri ayrı ayrı yazıyoruz. Tek satırlık toplu rakam yerine kalem kalem yazmak, sonradan çıkan işlerde neyin kapsam içinde neyin dışında olduğunu tartışmasız hale getiriyor.

Sık Sorulan Sorular

Hatay'da şubeniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de ve Hatay'da sürekli duran bir ekibimiz bulunmuyor. İşe göre ekip ve ekipmanla ilden ile gidiyoruz. Bunu gizlemiyoruz, çünkü mesafeyi bilmeden verilen bir söz ilk günden bozuluyor.

Tek bir kolonun güçlendirilmesi için Hatay'a gelir misiniz?

Genelde hayır. Tek kalem, küçük metrajlı bir iş için dokuz yüz kilometreyi aşan bir mobilizasyon ne bize ne size mantıklı geliyor. Aynı sahada toplanabilen birden çok kalem varsa veya iş belli bir büyüklükteyse konuşuruz. Değilse bunu açıkça söylüyoruz.

Statik projem yok, yine de başlayabilir misiniz?

Taşıyıcı elemanlarda hayır. Kolon, kiriş, perde ve döşemeye yönelik her müdahale için onaylı statik proje ya da yapı denetim onayı arıyoruz. Taşıyıcı olmayan bir saha plağında veya bağımsız bir altyapı elemanında durum farklı olabilir; bunu fotoğraf ve ölçüye bakarak değerlendiriyoruz.

Saha betonumdaki çatlağı güçlendirme mi yoksa yenileme mi çözer?

Cevap zeminde. Plağın altındaki dolgu boşalmışsa güçlendirme kalıcı olmuyor, bölgesel sökme ve yeniden dökme gerekiyor. Zemin sağlam ve sorun kesitin yetmemesindense, bölgeyi kesip filizle bağlayarak güçlendirmek çalışıyor. Bunu ayırmak için çoğu zaman kontrol karotu ve boşluk kontrolü yapmak gerekiyor.

Karot numunesini kim değerlendiriyor?

Numuneyi biz alıyoruz, değerlendirmeyi laboratuvar ve proje müellifi yapıyor. Sonuca göre güçlendirme yöntemi değişebiliyor.

Çalışırken sahayı tamamen kapatmam gerekir mi?

Her zaman değil. İşi şeritlere veya bölgelere ayırıp bir kısmı açık kalacak şekilde ilerlemek çoğu sahada mümkün. Ancak çalışılan bölgenin çevresi kapalı olmak zorunda; kesim ve delme yapılan alanda araç ve yaya geçişine izin vermiyoruz.

Filiz ekme sonrası çekme testi yapıyor musunuz?

Test isteniyorsa bağımsız bir firmaya yaptırılmasını öneriyoruz ve gerekli bekleme süresine uyuyoruz. Kendi yaptığımız işi kendi beyanımızla belgelemek doğru bir yöntem değil. Uygulama kayıtlarını, kullanılan kimyasalın bilgilerini ve delik ölçülerini ise biz tutup teslim ediyoruz.

İlgili hizmetler: Karot Delme, Beton Kesme, Duvar Açma.