Mersin Yapısal Güçlendirme

Mersin'de yapısal güçlendirme işi bize genelde iki koldan gelir. Birincisi, sahada duran beton artık üstündeki yükü taşımaz hale gelmiştir: depo tabanı raf ayaklarının altında oturmuş, tır manevra sahasının plağı derzlerden ayrılmış, bir kanal ya da istinat gövdesi çatlak vermiştir. İkincisi, yük değişmiştir: mevcut plağa yeni bir makine kaidesi, yeni bir rampa, ilave bir perde ya da yeni bir temel bağlanacaktır ve "bu yeni parça eski betona nasıl tutunacak" sorusu masaya gelir. Vema Teknik olarak Mersin'de yaptığımız işin ağırlığı bu ikinci başlıkta toplanır: statik projede tarif edilen filizi, ankrajı, kesimi ve karot geçişini sahada doğru uygulamak. Aşağıda hangi işi nasıl yaptığımızı, Mersin'in zemin ve iklim koşullarının uygulamayı nerelerde değiştirdiğini ve Eskişehir merkezli bir ekip olarak buraya gelme meselesini nasıl yönettiğimizi anlattım.

Mersin'de güçlendirme ihtiyacı en çok nerede çıkıyor

Mersin bir liman ve lojistik şehri. Bunun bize yansıması net: işlerin büyük kısmı bina içinde değil, saha betonunda ve depolama yapılarında çıkıyor. Liman çevresindeki antrepolar, Tarsus yönündeki sanayi ve depolama alanları, tarım ürünü paketleyen tesisler, soğuk hava depoları, dökme yük sahaları... Bu yapıların ortak sorunu aynı: taban plağı bir gün belirli bir yük için dökülmüş, aradan yıllar geçmiş, üstünde çalışan forklift ağırlaşmış, raf sistemi yükselmiş, istif artmış. Beton aynı beton, yük aynı yük değil.

İkinci büyük kalem yol, otopark ve altyapı tarafı. Akdeniz, Toroslar, Yenişehir ve Mezitli tarafındaki yoğun trafikli arterlerde altyapı hattı geçişleri, menfez ve kanal onarımları, rögar çevresi çökmeleri sürekli iş çıkarıyor. Erdemli, Silifke, Anamur hattında ise sahil şeridinin kendine has bir başlığı var: deniz etkisine açık, yaşı ilerlemiş beton yapılar. Orada güçlendirme çoğu zaman yeni yük eklemek için değil, mevcut kesitin kaybettiğini geri kazandırmak için gündeme geliyor. Konut içi tadilat da oluyor, ama Mersin'de bizim ekipman seçimimiz ve ekip kurgumuz açık alan, büyük kesit ve derin uygulama şartlarına göre.

Eskişehir'den Mersin'e: mesafeyi olduğu gibi yazıyorum

Merkezimiz Eskişehir. Mersin'de şubemiz yok, sürekli burada duran bir yerel ekibimiz de yok. Bunu gizlemenin anlamı yok, çünkü işin planlamasını doğrudan etkiliyor. Ekip ve ekipman Eskişehir'den karayoluyla çıkıyor; makineli bir araçla bu yol tam bir gün demek. Yani sabah aranıp öğleden sonra sahada olmak bizde mümkün değil.

Pratik sonuçları şöyle. Mersin işlerini tek seferde bitecek şekilde kurguluyoruz: ölçüler, beton kalınlığı, donatı durumu, delik çapları ve adetleri yola çıkmadan netleşiyor, çünkü sahada "bu uç olmamış, yenisini getirelim" demenin bedeli birkaç saat değil birkaç gün. Aynı tesiste birikmiş işleri birleştirmenizi öneriyoruz; raf ankrajı, makine kaidesi filizi, bir bölmenin kesilmesi ve bir hat geçişi ayrı ayrı üç ziyaret yerine tek programda toplanırsa süre de maliyet de sizin lehinize döner. Tek bir küçük delik ya da yarım saatlik acil bir iş için Mersin'e ekip göndermek ise kimseye mantıklı gelmez; böyle bir talep geldiğinde bunu açıkça söylüyoruz.

Filiz ekme: güçlendirmenin sahadaki asıl kalemi

Yapısal güçlendirme denince akla proje çizimi gelir; ama sahada işin gövdesi donatı ekimi, yani filiz ekmedir. Eski betona yeni donatı bağlanacaktır ve bu bağın kalitesi, ekilen çubuğun çapından çok deliğin nasıl hazırlandığına bağlıdır. Sıralama bizde şöyle işler:

• Donatı taraması. Delmeden önce mevcut donatının yerini tespit ederiz. Kör delme yapmayız; plak altında boru hattı, soğuk hava deposu tabanında yalıtım ve tesisat olabileceğini varsayarız.
• Delik açma. Çap ve derinlik projeden gelir. Projede yazan çapı biz büyütmeyiz, derinliği "biraz fazla olsun" diye artırmayız; ikisi de ankraj hesabını bozar.
• Delik temizliği. İşin en çok atlanan ve en çok belirleyici adımı budur: basınçlı hava, fırça, tekrar hava. Delikte kalan taş unu kimyasalın beton yüzeyine tutunmasını engeller, çekme dayanımı belirgin biçimde düşer.
• Kimyasal ve çubuk. Kimyasal delik dibinden başlayarak boşluk kalmayacak şekilde verilir, donatı döndürülerek itilir; dışarı taşan fazlalık deliğin doğru dolduğunun göstergesidir.
• Kür. Jel ve tam kür süresi ortam sıcaklığına göre değişir; süreyi tahminle değil ürünün kendi tablosuna göre belirleriz.

Son maddenin Mersin'de ayrı bir önemi var. Yaz aylarında açık sahada beton yüzey sıcaklığı ciddi seviyeye çıkar, kimyasalın işlenebilir kalma süresi kısalır. Sıcak günlerde ankraj işlerini erken saatlere alır, kartuşları serinde tutar, hazırlık bitmeden kimyasalı açmayız. Kışın ve nemli havada ise tersi geçerlidir: kür süresi uzar, yükü erken vermek en büyük hatadır.

Taşıyıcı elemana dokunmadan önce mutlaka olması gerekenler

Burada esnetmediğimiz bir kural var: kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve temel üzerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmayız. Bu "prosedür olsun" diye söylenen bir cümle değil. Bir kolonun kesitinden alınan tek bir karot, bir perdeye açılan tek bir geçiş, bir kirişin alt donatısına denk gelen tek bir delik yapının davranışını değiştirebilir. Bunun kararını sahada delgi yapan kişi veremez; hesabı yapan ve imzasını atan mühendis verir.

Pratikte şöyle ilerleriz: elimize gelen projede delik yeri, çapı, derinliği, kimyasal sınıfı ve donatı çapı yazılıdır. Sahada bir engel çıkarsa — mesela ekim noktası mevcut donatıya denk geliyorsa — deliği kendi kafamıza göre kaydırmayız. Durumu fotoğrafla projeyi hazırlayan mühendise iletir, yazılı cevabı bekler, öyle uygularız. Taşıyıcı bir elemanda kesim yapılacaksa, kesim öncesi askıya alma ve yük aktarımı da projede tarif edilmiş olmalıdır. Taşıyıcı olmayan işlerde — saha betonu, kaplama, bölme duvar, kaide, kanal duvarı — zincir daha kısadır; ama orada da mevcut donatı ve altyapı hattı bilgisi olmadan başlamayız.

Saha betonu, endüstriyel zemin ve altyapı geçişlerinde güçlendirme

Mersin'de en sık yaptığımız iş bu başlıkta. Genellikle şöyle başlar: işletme raf sistemini yükseltecek ya da yeni bir hat kuracaktır, ankraj yapılacak ama tabanın kalınlığı ve altındaki tabaka bilinmemektedir. İlk adım tahmin değil ölçüm olur. Karot numunesi alarak plağın gerçek kalınlığını, donatısını ve alt tabakanın durumunu görürüz. Bu tek işlem çoğu zaman planı baştan değiştirir; çizimde 20 cm görünen plağın sahada 12 cm çıktığı, altındaki dolgunun oturup boşluk bıraktığı az rastlanan bir durum değil.

• Bozuk bölgenin sınırlanması. Yamanın ömrünü kenar belirler. Kırıcıyla parçalanmış tırtıklı bir kenara yapılan yama kısa sürede kenarından ayrılır; biz onarım alanını önce tam derinlik kesimle sınırlar, düz ve dik kenar bırakırız.
• Eski–yeni beton bağı. Kesilen kenara filiz ekilerek yeni dökümün eski plakla birlikte çalışması sağlanır. Kenar filizi olmayan yama, aslında deliği kapatan bir kapaktır.
• Raf ve makine ankrajları. Ankraj derinliğinin plak kalınlığını aşmaması gerekir; kalınlık bilinmeden derinlik seçilmesi, düzeltmeye çağrıldığımız hataların başında geliyor.
• Yol ve altyapı geçişleri. Trafiğe açık bir arterde su, kanal ya da enerji hattı geçirilecekse asfaltın kesildiği hat işin ömrünü belirler. Düzgün kesilmemiş kenardan su girer, altta oyulma başlar, birkaç mevsim sonra yama çöker. Asfalt kesimini tam derinlik ve düz hat yaparız.
• Kanal, menfez, istinat. Mevcut gövdeye ilave perde bağlanması, taban plağının kalınlaştırılması, çatlamış bölümün kesilip yeniden dökülmesi; hepsinde eski betona filizle bağ kurulur.

Otopark ve manevra sahalarında sık gördüğümüz bir durum da şu: sahanın bir bölümü ağır araç trafiğine, bir bölümü binek trafiğine göre yapılmıştır ve sınırda ayrışma başlar. Çözüm tüm sahayı sökmek değil; sınırın kesimle tanımlanması, ağır trafik alanının kalınlaştırılması ve iki bölge arasında donatı bağının kurulmasıdır. Büyük çaplı boru geçişi için açılacak karotlarda ise ilk soru hep aynıdır: bu geçiş taşıyıcı bir elemana denk geliyor mu? Cevap "evet" ya da "emin değilim" ise, statik proje olmadan o deliği açmayız.

Deniz etkisi, alüvyon zemin ve taban suyu

Mersin'in bize teknik olarak iş çıkaran iki özelliği var. Birincisi deniz. Sahile yakın yapılarda havadaki tuz ve nem, betonun içine giren klorürle birlikte donatıda korozyona yol açar. Paspayı yetersizse sonuç bellidir: donatı şişer, beton yüzeyden kabarır, parça atar. Böyle bir yapıda güçlendirmeye başlamadan önce kesitin gerçekten ne kadar sağlam kaldığını görmek gerekir. Yüzeyden bakınca sağlam görünen betonun karot çekildiğinde içinin ayrışmış çıktığı olur; bu durumda ankraj bölgesinin sağlam çekirdeğe kadar açılması ve ekim derinliğinin projede yeniden değerlendirilmesi gündeme gelir.

İkincisi ova zemini. Şehrin ovaya bakan kesimlerinde alüvyal, ince taneli ve taban suyu yüksek bir zemin var. Derin karot ve temel seviyesindeki uygulamalarda deliğe su gelmesi çok olağan. Islak delik iki şeyi değiştirir: temizlik yöntemini — basınçlı hava tek başına yetmez — ve kimyasal seçimini, çünkü her ürün ıslak delikte aynı performansı vermez, üreticinin ıslak delik değerine bakmak zorunludur. Bunu sahada fark edip ürünü değiştirmek yerine, keşifte taban suyu ihtimalini önden konuşmayı tercih ederiz. Nem kürü de etkiler; yüksek nemde ve serin havada kür süresinin uzadığını hesaba katmayan bir program, ankrajlara erken yük binmesiyle sonuçlanır.

Fiyat nasıl hesaplanıyor

Bu sayfada rakam yazmıyorum, çünkü keşif görmeden verilen sayı ya sizi yanıltır ya bizi. Onun yerine fiyatı neyin belirlediğini açıkça yazayım; teklifleri karşılaştırırken neye bakacağınızı bilin:

• Delik çapı, derinliği ve adedi. En temel kalem; çap büyüdükçe ve derinlik arttıkça hem süre hem uç aşınması artar.
• Donatı yoğunluğu. Donatı kesen karot uçları daha maliyetli ve daha yavaş ilerler; yoğun donatılı bir perde ile sade bir saha betonu aynı fiyatlanamaz.
• Beton dayanımı ve agrega sertliği. Sert agregalı yüksek dayanımlı betonda ilerleme hızı belirgin biçimde düşer.
• Erişim koşulları. Yükseklik, iskele veya platform ihtiyacı, dar hacim, kapalı alanda havalandırma; hepsi süreye yazılır.
• Su, elektrik ve atık suyun toplanması. Sahada su ve uygun elektrik yoksa bunları biz getiririz; işleyen bir tesiste çamurlu suyun toplanması ayrı bir emek kalemidir.
• Çalışma saati. Depo ya da üretim durmayacaksa gece veya vardiya dışı çalışma gerekir.
• Ulaşım ve konaklama. Eskişehir–Mersin mesafesi teklifte açık bir kalemdir, metraja gizlenmez.

Teklif isterken plağın kalınlığı, betonun yaşı ve tahmini sınıfı, delik çapı–derinlik–adet bilgisi, varsa statik proje ve sahanın birkaç fotoğrafı elimize ulaşırsa sayıyı tahminle değil hesapla veririz.

Sık Sorulan Sorular

Mersin'de şubeniz veya sürekli ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Mersin'de sabit bir ekibimiz bulunmuyor. İş kabul ettiğimizde ekip ve ekipman Eskişehir'den yola çıkar. Bunu baştan söylüyoruz ki planlamayı buna göre yapalım; "yerelde ekibimiz var" deyip sizi bir gün bekletmektense mesafeyi açıkça konuşmayı tercih ediyoruz.

Kolonuma filiz ekmek istiyorum ama projem yok, yine de yapar mısınız?

Hayır. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve temel üzerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan çalışmıyoruz; iş ne kadar küçük görünürse görünsün bu böyle. Projeniz yoksa önce bir inşaat mühendisinden hesap ve çizim alınması gerekir. O aşamada hangi bilgileri toplamanız gerektiği konusunda yardımcı olabiliriz.

Delik açarken mevcut donatıyı keser misiniz?

Amaç kesmemek. Delme öncesi donatı taraması yapar, ekim noktalarını mevcut donatıyı sıyırmayacak şekilde işaretleriz. Buna rağmen donatıya rastlanırsa deliği kendi kararımızla kaydırmayız; durumu projeyi hazırlayan mühendise iletir, onun vereceği yeni noktaya göre ilerleriz.

Depo zeminine raf ankrajı için karot mu gerekir, matkap mı?

İkisi farklı işler. Ankraj deliklerinin çoğu darbeli delgiyle açılır. Karot ise plağın gerçek kalınlığını, donatısını ve alt tabakasını görmek için numune almakta ya da büyük çaplı geçişlerde kullanılır. Bilinmeyen bir zeminde önce birkaç noktadan karot alıp gerçek kesiti görmek, sonra ankraj derinliğine karar vermek en sağlıklısı.

Sahil kesimindeki eski bir binada güçlendirme yapılabilir mi?

Kesitin durumunu görmeden söylenemez. Deniz etkisine açık yapılarda donatı korozyonu ve yüzey kaybı yaygındır; yüzeyden sağlam görünen beton içeride ayrışmış olabilir. Önce karot ve muayene ile mevcut durumun tespit edilmesi, güçlendirme projesinin bu veriye göre hazırlanması gerekir. Biz uygulama tarafındayız; tespit ve proje aşaması mühendisin işi.

İşlem sırasında üretim durur mu, toz ve su ne olur?

Sulu kesim ve sulu karotta toz ciddi biçimde azalır ama ortaya çamurlu su çıkar. İşleyen bir tesiste çalışırken kesim hattını brandayla sınırlar, suyu toplayıp tahliye ederiz. Gıda, soğuk hava ya da temiz alan gerektiren bölümlerde çalışma saatini üretim dışına almak en pratik çözüm; bunu program aşamasında konuşuyoruz.

Filiz ektikten sonra ne kadar beklemek gerekir?

Kullanılan kimyasalın kür süresine ve ortam sıcaklığına bağlı. Sıcakta süre kısalır, serin ve nemli havada uzar. Süreyi kullandığımız ürünün kendi tablosuna göre belirler ve size yazılı olarak veririz. Kür tamamlanmadan ankrajlara yük verilmesi, en sık karşılaştığımız erken hasar sebebi.

İlgili hizmetler: Karot Delme, Beton Kesme, Duvar Açma.