Sakarya Yapısal Güçlendirme

Sakarya'da güçlendirme işine çağrıldığımızda karşımıza çıkan tablo genelde şu oluyor: bina değil, binanın oturduğu saha ya da sahaya bağlanan altyapı konuşuluyor. Adapazarı ovası alüvyon bir zemin; su seviyesi yüksek, tarımdan sanayiye dönmüş geniş düzlükler var ve bu düzlüklere zamanla depo, üretim tesisi, lojistik alanı, yükleme rampası, ağır araç manevra sahası kondu. Bu yapıların ömrü boyunca en çok zorlanan yeri de üstteki çatı değil, altındaki plak ve o plağın çevresindeki geçişler oluyor. Biz Vema Teknik olarak bu işin uygulama tarafındayız: karot delme, beton kesme, asfalt kesme, duvar açma, filiz ekme ve yapısal güçlendirmenin kesme–delme–ankraj ayağı.

Bu sayfada Sakarya'da yaptığımız işi somut anlatmaya çalışacağım. Neyi yaptığımızı, neyi yapmadığımızı, hangi durumda "önce statik proje" deyip beklediğimizi açıkça yazacağım. Merkezimiz Eskişehir; Sakarya'da şubemiz ya da orada oturan sabit bir ekibimiz yok. İşi ekip ve makineyle Eskişehir'den çıkıp yapıyoruz, bunun planlamaya nasıl yansıdığını da aşağıda ayrıca anlattım.

Sakarya'da güçlendirme işi neden zeminden başlıyor

Ovaya oturan bir tesiste saha betonu çatladıysa, derz kenarları kırıldıysa, forklift geçişlerinde plak "tokluyorsa" sorun çoğu zaman betonun kendisinde değil, altındaki taşıyıcı dolgunun kaybolmasında oluyor. Su, kanal hattı sızıntısı ya da yağmur suyunun toplandığı bir nokta zamanla dolguyu yıkıyor; plak boşluğa oturunca da yükü tek başına taşımaya çalışıyor ve kırılıyor. Böyle bir sahada üstten tamir işe yaramıyor; birkaç ay sonra aynı çatlak geri çıkıyor.

Bizim buradaki işimiz teşhisin fiziksel kısmını görünür kılmak. Şüpheli bölgede karotla çekirdek alıyoruz; beton kalınlığını, altındaki dolgunun durumunu, su gelip gelmediğini ve varsa boşluğu doğrudan görüyoruz. Karot ağzından bakınca 20 santimlik plağın altında 5 santimlik boşluk olduğunu görmek, üstten yapılan on tahminden daha kıymetli. Çekirdeği çıkardıktan sonra numuneyi basınç deneyi için laboratuvara göndermek isteyen işveren varsa numuneyi bozmadan, kenarı kırılmadan alıyoruz; bu, karot ucunun devir ve ilerleme ayarıyla ilgili bir iş ve acele edilirse numune işe yaramaz hale geliyor.

Sık karşılaştığımız bir başka durum, yeraltı suyunun yüksek olduğu parsellerde bodrum perdesi ve temel çevresinde nem ve donatı korozyonu. Böyle yerlerde küçük çaplı karot ve kontrollü sıyırma ile paspayının ve donatının pas durumu görünür hale getiriliyor; kararı statik proje müellifi veriyor.

Saha betonu ve endüstriyel zeminde güçlendirme uygulamaları

Ağır araç ve forklift trafiğine açık sahalarda en çok yaptığımız güçlendirme kalemi, mevcut plağın üzerine bağlanacak yeni bir beton tabakanın hazırlık işleri. Yeni beton eskisinin üstüne "yapışmaz", bağlanır. Bağlantıyı da yüzey hazırlığı ve donatı kuruyor. Sırayla şunu yapıyoruz:

• Mevcut plakta çürük, ufalanan, boşluklu bölgeleri sınırlarıyla belirliyoruz; kesme makinesiyle bu bölgenin çevresini düzgün hatla kesiyoruz ki sökme sırasında sağlam beton parçalanmasın.
• Kalacak yüzeyi pürüzlendiriyoruz; agrega yüzeye çıkacak kadar, donatıya zarar vermeyecek kadar.
• Yeni tabaka ile eski plağı bağlayacak ankraj demirleri için delik açıyoruz. Delik derinliği ve çapı, kullanılacak kimyasalın ve donatı çapının gerektirdiği ölçüde; göz kararı değil.
• Delikleri hava ve fırça ile temizliyoruz. Bu adım atlanınca kimyasal ankrajın çekme dayanımı düşüyor; sahada en çok atlanan ve en pahalıya patlayan adım budur.
• Filiz ekimini yapıyor, kimyasalın kürünü bekliyoruz. Kür süresi dolmadan üstüne demir bağlanıp beton dökülmesine izin vermiyoruz.

Yükleme rampalarında, tır manevra alanlarında ve kantar çevrelerinde plak kenarları ayrı bir dert. Kenar bölge tekerlek darbesini doğrudan yiyor ve önce köşeden kırılıyor. Buralarda kenar boyunca kontrollü kesim yapıp, kırılan şeridi söküp, yeni şeridi mevcut plağa filizle bağlıyoruz. Şeridi bağlamadan yalnız başına dökmek, aynı yerde birkaç ay içinde yeni bir derz oluşturmak demek.

Filiz ekme: sahada gerçekte ne yapıyoruz

Filiz ekme, mevcut betona sonradan donatı ekleme işi. Kulağa basit geliyor ama uygulamada dört şey belirleyici: doğru delik çapı, doğru derinlik, temiz delik ve doğru kimyasal. Bunlardan biri eksikse eklenen donatı yükü aktarmıyor, sadece görüntüde duruyor.

Sakarya'daki işlerimizde filiz ekimini en çok şu yerlerde kullanıyoruz: yeni dökülecek saha betonunun mevcut plağa bağlanmasında, istinat ve perde duvar yükseltmelerinde, temel genişletme uygulamalarında, makine kaidesi eklenmesinde, rampa ve platform bağlantılarında, kanal ve menfez kenarlarının onarımında. Donatı ekiminin öncesinde her zaman mevcut donatının nerede olduğunu araştırıyoruz; delik açarken mevcut demiri kesmek, güçlendirmek için gittiğiniz elemanı zayıflatmak anlamına gelir.

Derin ve büyük kesitli uygulamalarda iş kolaylaşmıyor, tersine zorlaşıyor. Yarım metreyi geçen derinliklerde delik ekseninin kaçması, tozun tamamen çıkarılamaması ve kimyasalın dibe kadar dolmaması sık görülen üç problem. Bunun için delik dibinden başlayan dolum yöntemini ve uzatma başlıklarını kullanıyoruz; delik tabanında hava kalmadığından emin olmadan donatıyı yerleştirmiyoruz.

Perde ekleme, temel genişletme ve kesit büyütmede bizim payımıza düşen iş

Bir yapıya yeni betonarme perde ekleniyorsa ya da temel genişletiliyorsa, işin proje tarafı statik hesaba aittir; bizim tarafımız delik, kesim ve ankraj işidir. Perde eklenecek akslarda döşemede geçiş boşluğunun açılması gerekiyorsa boşluğu kırarak değil, karot ve elmas testere ile keserek açıyoruz. Kırıcıyla açılan boşluk, çevresindeki betonu da çatlatıyor ve daha sonra o çatlak sizinle beraber kalıyor.

Temel genişletmede mevcut temelin yan yüzüne ve üst yüzüne yoğun ankraj gelir. Burada delik düzeninin projedeki aralık ve derinliğe uyması, kenar mesafesine dikkat edilmesi gerekir; kenara fazla yaklaşan bir ankraj, çekme yükü geldiğinde betonun köşesini koni şeklinde koparır. Delik planını uygulamaya başlamadan projeyle karşılaştırıyor, sahada uymayan bir nokta varsa kendi kafamıza göre kaydırmıyor, proje müellifine soruyoruz.

Kesit büyütmelerde de düzen aynı: yüzey pürüzlendirme, ankraj deliklerinin açılması, temizlik, filiz ekimi ve kür. Bu adımlar bir zincir; birini gevşetince tamamı taşımıyor.

Taşıyıcı elemanda kural: proje ve onay olmadan iş yok

Bu bizim pazarlık etmediğimiz tek maddemiz. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve bunlara bağlı temel elemanlarında; statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz, kesim yapmıyoruz, ankraj çakmıyoruz. "Küçücük bir delik", "yarım metre kesim", "sadece kapı boşluğu" gibi taleplerin hepsi bu kuralın içinde. Bir taşıyıcı elemanda açılan tek bir hat, o elemanın kesme dayanımını ve donatı sürekliliğini bozabilir ve bunun sonucu deprem anında ortaya çıkar; şantiyede gözle görülmez.

Sakarya, Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alan ve 1999 depreminde ağır hasar görmüş bir il. Burada taşıyıcı sisteme "idare eder" mantığıyla dokunmanın bedelinin ne olduğu yerel olarak zaten biliniyor. Bize gelen taleplerde de çoğu işveren projeyi hazır getiriyor. Projesi olmayan işlerde yaptığımız şey basit: işi almıyoruz, işverene statik proje müellifi ile görüşmesini söylüyoruz, proje geldiğinde uygulamayı yapıyoruz. Bu arada taşıyıcı olmayan elemanlarda — bölme duvar, saha betonu, kaplama, kanal, rampa gibi — bu şart aranmaz; oralarda doğrudan çalışabiliyoruz.

Yol, otopark ve altyapı geçişlerinde güçlendirme kalemleri

Tesis içi yol ve otoparklarda güçlendirme çoğu zaman "kalınlık ekleme" değil, "kenarları ve geçişleri sağlamlaştırma" işi oluyor. Asfaltta ya da beton yolda açılan bir hat, doğru kesilmezse kenarları bozulur ve hattın iki yanı zamanla ayrı ayrı çöker. Asfalt kesme işini elmas testere ile, hattı baştan işaretleyerek ve tek geçişte düzgün derinlikte yapıyoruz. Kesim düzgün olduğunda geri dolgu ve yama da düzgün oturuyor.

Altyapı geçişlerinde en sık iş kalemimiz, mevcut perde, temel duvarı ya da kanal yan yüzünden boru geçişi için karotla delik açmak. Burada üç şeye bakıyoruz: geçişin taşıyıcı bir elemanda olup olmadığı, delik çapının eleman kesitine oranı ve delik çevresinde mevcut donatının konumu. Taşıyıcı elemanda geçiş isteniyorsa yine proje şartı devreye giriyor. Büyük çaplı geçişlerde tek büyük delik yerine, projede uygun görülürse, düzenli bir delik dizisi ve ara kesimle boşluk açmak daha kontrollü sonuç veriyor.

Su seviyesinin yüksek olduğu noktalarda karot işi ıslak çalışır ve çıkan çamurlu su kontrol edilmezse hem sahayı hem komşu alanı kirletir. Bu yüzden karot çevresinde toplama ve tahliye düzenini baştan kuruyoruz; üretim yapılan alanlarda bu, işin kendisi kadar önemli bir hazırlık.

Fiyat nasıl hesaplanıyor

Bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü sağlıklı bir rakam ancak işin ölçüsü belli olduğunda çıkar. Teklif hazırlarken baktığımız kalemler şunlar:

• Ölçü: karotta delik çapı ve toplam delik derinliği (santim üzerinden), kesimde kesim boyu ve derinliği, filiz ekimde delik adedi, çapı ve derinliği.
• Malzeme cinsi: donatısız beton, yoğun donatılı betonarme ya da asfalt olması ilerleme hızını ve elmas uç tüketimini doğrudan değiştirir. Donatıya girmek uç ömrünü kısaltır.
• Erişim: makinenin çalışma noktasına ne kadar yaklaşabildiği, kat yüksekliği, iskele ya da platform gerekip gerekmediği, su ve elektrik durumu.
• Çalışma saati: üretim durmadan, gece ya da hafta sonu çalışılması gerekiyorsa bu ayrı bir planlama kalemi.
• Ulaşım ve konaklama: Eskişehir'den Sakarya'ya gidiş ve ekibin sahada kalacağı süre.
• Kimyasal ve donatı: filiz ekimde kullanılacak kimyasalın tipi ve tüketimi, donatı çapı ve boyu.

İşin toplamı büyüdükçe birim aşağı iner, çünkü kurulum ve ulaşım maliyeti daha çok işe dağılır. Kroki, proje ya da sahadan çekilmiş birkaç net fotoğraf, telefondaki uzun tariften çok daha hızlı ve doğru bir teklif çıkarıyor.

Eskişehir'den Sakarya'ya nasıl çalışıyoruz

Açık yazalım: merkezimiz Eskişehir, Sakarya'da şubemiz yok, orada bekleyen yerel ekibimiz de yok. Aradaki mesafe karayoluyla yaklaşık iki yüz kilometre; ekip ve ekipman saha programına göre içinde yola çıkabiliyor ama "yarım saat sonra oradayız" diyemeyiz. Bunun pratik karşılığı şu: küçük ve tek kalemlik bir iş için ayrı bir sefer düzenlemek iki taraf için de verimli olmuyor, bu yüzden Sakarya işlerini mümkün olduğunca tek programda toplanmış şekilde planlıyoruz.

Çalışma biçimimiz şöyle ilerliyor. Önce iş kalemlerini ve ölçüleri netleştiriyoruz; gerekiyorsa keşif için ayrı gün ayırıyoruz. Sonra sahaya girmeden önce elektrik, su, erişim, çalışma saati, tozsuz ya da ıslak çalışma ve moloz tahliyesi konularını yazılı olarak konuşuyoruz. Ekip Sakarya'ya gittiğinde iş bitene kadar sahada kalıyor; yarım bırakıp dönmek, ikinci sefer maliyeti demek. İşten sonra çalışma alanının temizliği ve karot çekirdeklerinin, kesilen parçaların sahadan kaldırılması bizim işimize dahil; bunu baştan konuşuyoruz ki sonradan tartışma çıkmasın.

Uzaktan çalışmak planlamayı zorunlu kılıyor. Sahada eksik çıkan tek bir uç ya da kimyasal kartuş, yola çıkmış bir ekip için bir günlük kayıp demek; bu yüzden malzemeyi işin ölçüsüne göre fazlasıyla hazırlayıp gidiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Sakarya'da yapısal güçlendirmenin projesini siz mi hazırlıyorsunuz?

Hayır. Biz uygulamacıyız; karot delme, beton ve asfalt kesme, duvar açma, filiz ekme ve güçlendirmenin delik–kesim–ankraj ayağını yapıyoruz. Statik hesap ve güçlendirme projesi, yetkili bir statik proje müellifinin işi. Projeniz varsa uygulamasını yaparız, yoksa önce projenin hazırlanması gerekir.

Kolonda kapı boşluğu ya da kiriş altında geçiş açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede ölçüsü ne olursa olsun kesim ve delik yapmıyoruz. Bölme duvar, saha betonu, kaplama, kanal ve rampa gibi taşıyıcı olmayan yerlerde bu şart aranmıyor.

Filiz ekimi mevcut betonu zayıflatır mı?

Doğru yapıldığında hayır; amacı zaten yükü mevcut betona düzgün aktarmak. Zayıflatan şey, mevcut donatının kesilmesi, kenar mesafesine uyulmaması ve deliğin temizlenmemesi. Bu üçünü kontrol altında tuttuğumuz için delik planını uygulamadan önce projeyle karşılaştırıyor ve donatı taraması yapıyoruz.

Saha betonundaki çatlaklar için doğrudan üstüne yeni beton dökülebilir mi?

Altındaki dolgunun durumu bilinmeden dökülürse aynı çatlak geri gelir. Önce karotla plak kalınlığı ve alttaki boşluk kontrol edilir, gerekiyorsa dolgu düzeltilir, sonra mevcut plağa ankrajla bağlanan yeni tabaka planlanır. Bağlantısız dökülen tabaka mevcut plakla birlikte çalışmaz.

Üretim durmadan çalışabiliyor musunuz?

Çoğu işte evet, ama bunun baştan planlanması gerekiyor. Islak karot çalışmasında su yönetimi, kesimde çalışma alanının ayrılması ve moloz tahliyesi için güzergâh belirlenmesi şart. Gece ya da hafta sonu çalışması gerekiyorsa bunu teklif aşamasında konuşuyoruz.

Sakarya'da yerel ekibiniz var mı, ne kadar sürede gelebilirsiniz?

Sakarya'da şubemiz ya da orada oturan ekibimiz yok, merkezimiz Eskişehir. Mesafe karayoluyla yaklaşık iki yüz kilometre; iş programı netleştikten sonra ekip ve ekipmanla gidiyoruz. saha programına göre acil müdahale sözü vermiyoruz, bunun yerine gerçekçi bir tarih veriyoruz.

Karot numunesini laboratuvara göndereceğim, alım şekli önemli mi?

Evet, çok önemli. Numunenin kenarları kırılmadan, düzgün eksende ve uygun devir–ilerleme ayarıyla alınması gerekiyor; aksi halde laboratuvar numuneyi kabul etmeyebilir ya da sonuç gerçeği yansıtmaz. Numune alınacağını baştan söylerseniz karot planını ona göre kuruyoruz.

İlgili hizmetler: Karot Delme, Beton Kesme, Duvar Açma.