Trabzon Yapısal Güçlendirme

Trabzon'da yapısal güçlendirme işleri bize çoğunlukla bir binanın salonundan değil, bir yol kenarından, bir istinat duvarının dibinden, bir saha betonunun çökmüş köşesinden geliyor. Şehrin coğrafyası bunu dayatıyor: deniz ile dağın arası dar, yapılaşma vadi tabanlarına ve yamaçlara sıkışmış, her yapının altında ya kazık ya istinat ya da dolgu bir zemin var. Biz de bu yüzden güçlendirme konusunu altyapı ve zemin tarafından anlatıyoruz; çünkü sahada bizi çağıran işlerin büyük kısmı orada duruyor.

Şunu baştan net söyleyelim: merkezimiz Eskişehir. Trabzon'da şubemiz, sabit bir yerel ekibimiz yok. Arada bin kilometreye yaklaşan bir yol var ve bu mesafeyi gizlemeye çalışmıyoruz. Trabzon'a ekip ve makine ile gidiyoruz, işi programlayıp topluca yapıyoruz. Bu yüzden yarım saat içinde kapıda olmamızı bekleyen bir iş için doğru adres değiliz; ancak planlanabilen, kalemleri belli, birkaç günlük ya da haftalık bir güçlendirme uygulaması için gitmeye değer bir iş çıkıyorsa oradayız. Aşağıda hem ne yaptığımızı hem de neyi yapmadığımızı açık yazdık.

Trabzon'da güçlendirme neden zeminden ve istinattan başlıyor

Trabzon'da arazi eğimli. Sahil şeridi boyunca uzanan yerleşim ve sanayi alanlarının çoğu ya dolgu ya da kazılıp düzlenmiş yamaç üzerinde. Vadi içlerine, Değirmendere ve benzeri dere yataklarının yukarısına doğru çıktıkça yapıların bir tarafı kayaya, diğer tarafı istinat duvarına yaslanıyor. Yağış rejimi de yüksek; su, bu şehirde yapının en çok uğraştığı şey. Sonuçta bize gelen güçlendirme talepleri şu üç başlıkta yoğunlaşıyor: istinat ve dayanma yapılarının takviyesi, saha ve zemin plaklarının onarımı, altyapı geçişlerinin çevresindeki elemanların yenilenmesi.

Bu işlerin ortak noktası şu: hepsinde önce mevcut betonun içine girmek, sonra yeni betonla eskisini birbirine bağlamak gerekiyor. İşin can alıcı yeri de burası. Yeni dökülen beton, eski betona kendiliğinden yapışmıyor. Aradaki bağı kuran şey, doğru çapta ve doğru derinlikte açılmış delik, temiz bir delik yüzeyi ve doğru kimyasalla ekilmiş donatı. Bizim uzmanlığımız tam olarak bu kısımda: delgi, kesme ve donatı ekimi. Betonarme hesabı yapan taraf değiliz, o hesabı sahada gerçeğe çeviren tarafız.

Sahaya gelmeden önce istediğimiz tek şey: onaylı proje

Bunu bir kural olarak yazıyoruz ve istisnası yok. Kolon, kiriş, perde ve döşemenin taşıyıcı bölgesi gibi yapının yükünü taşıyan hiçbir elemanda, elimizde statik proje veya yapı denetim onayı olmadan iş yapmayız. "Şuradan bir karot al", "şu kirişe iki filiz ek", "şu perdenin köşesini kes" gibi telefonla gelen taleplere, arkasında imzalı bir proje yoksa hayır diyoruz. Bunu zorluk çıkarmak için değil, güçlendirme diye başlayan bir işin zayıflatma ile bitmemesi için yapıyoruz.

Bizden beklenen şey şu: projede yazan çapı, aralığı, gömülme derinliğini, kimyasal ankraj tipini ve kesim sınırını olduğu gibi uygulamak. Projede "16'lık donatı, 20 santim gömme" yazıyorsa 14'lük atıp derinliği kısaltmıyoruz; delik çapını da kimyasalın gerektirdiği ölçüde açıyoruz. Uygulama sırasında mevcut donatıya rastlarsak deliği keyfimize göre kaydırmıyoruz, durup projeyi hazırlayan mühendise soruyoruz. Sahada en çok değer verdiğimiz alışkanlık bu: karar bizim değilse, kararı biz vermiyoruz.

İstinat duvarı, saha betonu, menfez çevresi gibi taşıyıcı sistem dışındaki yapılarda ise iş akışı daha rahat ilerliyor. Yine de kesit büyüdükçe, derinlik arttıkça ve yanında trafik yükü ya da su varsa, orada da bir teknik görüşle hareket etmeyi tercih ediyoruz.

Filiz ekme ve ankraj: güçlendirmenin sahada bizim yaptığımız kısmı

Güçlendirme projelerinin sahadaki karşılığı çoğu zaman binlerce adet filiz ve ankrajdır. Yeni bir perde eskisine bağlanacaksa, bir istinat duvarına yeni bir gövde eklenecekse, bir saha betonu mevcut plağa dikilecekse, bir temel genişletilecekse aradaki bağlantı bu donatılarla kuruluyor.

Uygulamada takip ettiğimiz sıra şu: delik açılır, delik içi basınçlı hava ve fırça ile döngüsel biçimde temizlenir, kimyasal enjekte edilir, donatı döndürülerek yerleştirilir ve kimyasalın kür süresi dolmadan o donatıya dokunulmaz. Kulağa basit geliyor ama sahada en çok atlanan adım delik temizliği. İçinde beton unu kalmış bir delikte kimyasal betona değil, toza yapışır; çekip çıkardığınızda donatı elinizde kalır. Trabzon gibi nemin sürekli yüksek olduğu bir yerde bu daha da kritik, çünkü ıslak delik ile kuru delik aynı kimyasalı kaldırmıyor; ürün seçimini buna göre yapıyoruz.

İstenirse ektiğimiz donatılarda çekme deneyi yapılmasına da açığız. Deney, uygulamanın doğru yapıldığını kanıtlayan tek somut şeydir; sözle değil raporla konuşmayı biz de tercih ediyoruz.

İstinat duvarı, menfez ve yol kenarı yapılarında uygulama

Trabzon'un en tipik güçlendirme işi, mevcut bir istinat duvarının önüne yeni bir gövde eklenmesi ya da tepesinin yükseltilmesidir. Burada bizim payımıza düşen kalemler net: mevcut gövdeye yatay ve düşey filiz ekimi, yeni gövdenin oturacağı yüzeyin pürüzlendirilmesi, gerekiyorsa duvar üzerinde drenaj ve tij geçişleri için karot delikleri, üst kotu düzeltmek gerekiyorsa duvar başının hatsız kalmayacak biçimde kesilmesi.

Menfez ve kutu geçitlerde ise iş genelde kesit büyütme ya da ağız onarımı oluyor. Menfezin içi dar, ıslak ve çoğu zaman akan su var; bu yüzden orada elektrikli ekipmanla çalışma düzenini baştan kurmak, suyu yönlendirmek ve çıkan çamurlu suyu doğrudan dereye vermemek için önlem almak gerekiyor. Bu tarafı işin en zahmetli ama en çok ihmal edilen kısmı; biz teklif verirken bunu ayrı bir kalem olarak konuşuyoruz.

Yol kenarındaki her uygulamada trafik düzeni ayrı bir başlık. Sahil yolu ve vadi yollarında şerit daraltarak çalışılıyorsa, çalışma saatinin gündüz mü gece mi olacağı işin süresini ve makine seçimini doğrudan değiştiriyor. Gece çalışması gerekiyorsa aydınlatma ve emniyet düzenini de plana koyuyoruz.

Saha betonu, endüstriyel zemin ve depo alanlarında plak takviyesi

Liman arkası depolama alanları, soğuk hava tesisleri, balıkçılık ve gıda işleme tesisleri, Arsin tarafındaki sanayi bölgesi gibi noktalarda karşımıza çıkan sorun genelde aynı: forklift ve ağır araç trafiği altında plak yorulmuş, derz kenarları kırılmış, bazı bölgelerde altındaki dolgu su almış ve plak oturmuş.

Burada güçlendirme, çoğu zaman "üstüne beton dökelim" ile çözülmez. Önce kırık bölgenin sınırını bulmak, o sınırı düzgün kesmek ve altındaki zeminin durumunu görmek gerekir. Bu yüzden işe elmas testere ile düzgün kesim ve karot ile kontrol delikleri açmakla başlıyoruz. Karot, aynı zamanda mevcut plak kalınlığını ve altındaki tabakayı gözle görmenin en dürüst yolu; tahmin yerine numuneye bakmış oluyoruz.

Sonrasında yeni dökülecek tabaka mevcut plağa bağlanacaksa yine filiz ekimi ve yüzey hazırlığı devreye giriyor. Derz düzeni de baştan konuşulması gereken bir konu; yeni tabakanın derzi eskisiyle uyuşmazsa çatlak birkaç ay içinde yukarı yürüyor. Biz kesim tarafını yaparken bu hattı zemin uygulamacısıyla birlikte belirlemeyi tercih ediyoruz.

Büyük kesit karot ve derin delgi: güçlendirme ile altyapının kesiştiği yer

Güçlendirme projelerinin çoğunda yeni bir yapı elemanı eklerken mevcut altyapının geçişi bozuluyor ya da tam tersi, altyapı için açılacak geçiş güçlendirilen elemanın içinden gitmek zorunda kalıyor. Bu noktada büyük çaplı karot ve derin delgi işi bizim asıl uzmanlık alanımız.

Kalın istinat gövdelerinde, temel bloklarında, saha betonu altındaki eski beton kütlelerde 100 milimetreden başlayıp çok daha büyük çaplara giden delikleri, gerektiğinde ard arda ekleme tijlerle derinlemesine alıyoruz. Burada kritik olan üç şey var: makinenin sağlam sabitlenmesi, su ve çamur kontrolü, ve delik ekseninin kaçmaması. Derin delgide birkaç derecelik sapma, iki metre sonra elle tutulur bir kaçıklık demektir; karşı yüzden çıkması gereken delik istenmeyen bir yerden çıkar. Bu yüzden uzun deliklerde açı kontrolünü ara ara tekrarlıyoruz.

Taşıyıcı bir elemanın içinden geçen her delikte kural yine aynı: nerede, hangi çapta ve kaç adet delik açılacağı projede yazılı olacak. Donatı kesme ihtimali olan bölgelerde donatı tarama yapılmasını istiyoruz; tarama sonucuna göre delik yeri kayacaksa bu kararı proje müellifi verir.

Yağış, nem ve eğim: Trabzon şantiyesini zorlaştıran üç şey

Trabzon'da iş planlarken hava tahminine bakmak, makine listesine bakmak kadar önemli. Yağış sık ve ani; açık alanda başlayan bir kesim yarım kalabiliyor, kimyasal ankrajın kür süresi ıslak ortamda uzayabiliyor, kesim suyu ile yağmur suyu birleşince şantiyenin altı çamur oluyor. Biz bu nedenle açık alan işlerini yağış penceresine göre bölüyor, kimyasal gerektiren adımları korunaklı zamana alıyoruz.

Eğim ikinci sorun. Makineyi çalışma noktasına indirmek, jeneratörü ve su hattını yamaç boyunca çekmek, çıkan beton parçasını yukarı taşımak; bunlar Trabzon'da işin görünmeyen ama süreyi en çok uzatan kalemleri. Kesilen bloğun nasıl indirileceği belli değilse kesime başlamıyoruz, çünkü havada kalmış bir blok herkes için tehlike demek.

Üçüncüsü nem. Yüksek nem, hem kimyasal seçimini hem de kesim sonrası yüzeyin kuruma süresini etkiliyor. Yüzey kaplaması, epoksi zemin ya da tamir harcı gelecekse yüzeyin nem oranını beklemek gerekiyor; bunu programa yazmadan gelen işlerde en çok burada gecikme yaşanıyor.

Trabzon işini nasıl programlıyoruz ve fiyat neye göre çıkıyor

Mesafe gerçek olduğu için Trabzon işlerini tek kalem halinde planlıyoruz. Önce yazışma ve fotoğrafla ön değerlendirme yapıyoruz; projeyi, kesit ölçülerini, çalışma noktasının erişimini ve elektrik-su durumunu istiyoruz. Sonrasında iş büyüklüğü yeterliyse doğrudan sahaya ekip çıkarıyoruz, değilse dürüst davranıp "bu iş için yol maliyeti mantıklı değil, yerel bir çözüm arayın" diyoruz. Müşteriyi ikna edip küçük bir iş için bin kilometre yol yapmanın kimseye faydası yok.

Fiyat konusunda burada rakam yazmıyoruz, çünkü elimizde her sahaya uyan bir liste yok ve olmayan bir rakamı yazmak sizi yanıltır. Bunun yerine bedelin neye göre oluştuğunu açık açık söyleyelim. Delgi işlerinde belirleyici olan çap, derinlik ve adet; bunların yanında betonun agrega sertliği ve donatı yoğunluğu elmas ekipmanın aşınmasını değiştirdiği için doğrudan maliyete yansıyor. Kesim işlerinde kesilecek metrekare veya metretül, kesit kalınlığı ve kesimin kaç yüzden yapılabildiği belirleyici. Filiz ve ankrajda adet, çap, gömülme derinliği ve seçilen kimyasalın tipi hesaba giriyor.

Bunların üstüne sahaya özel kalemler ekleniyor: çalışma yüksekliği ve iskele ihtiyacı, trafik düzeni ya da gece çalışması, su ve elektrik tesisin kendisinden mi sağlanacak, çıkan molozun kim tarafından ve nereye taşınacağı, ve Trabzon özelinde ekip-ekipman ulaşımı. Teklifi bu kalemleri tek tek yazarak veriyoruz; "götürü" tek satırlık teklif vermiyoruz, çünkü o tek satır sahada her zaman tartışmaya dönüşüyor.

Sık Sorulan Sorular

Trabzon'da yerel ekibiniz var mı, ne kadar sürede gelirsiniz?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Trabzon'da şubemiz bulunmuyor. İşi programlayarak, ekip ve ekipmanla gidiyoruz. Bu yüzden saha programına göre müdahale sözü vermiyoruz; genelde proje ve ölçüler netleştikten sonra belirli bir tarihe randevu veriyoruz. Acil ve küçük hacimli işlerde size yerel bir çözüm aramanızı önerebiliriz.

Kolonu veya kirişi güçlendirmek istiyoruz, projemiz yok. Yine de gelir misiniz?

Hayır. Taşıyıcı elemanlarda (kolon, kiriş, perde, taşıyıcı döşeme bölgesi) statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delgi, kesim veya donatı ekimi yapmıyoruz. Önce bir inşaat mühendisinden güçlendirme projesi hazırlatın; proje eldeyken uygulama tarafını konuşalım.

Yapısal güçlendirme projesi de çiziyor musunuz?

Hayır. Biz uygulamacıyız: karot delme, beton kesme, asfalt kesme, duvar açma, filiz ekme ve güçlendirme projesinin saha uygulaması bizim işimiz. Hesap ve çizim işi, sorumluluğu üstlenen mühendisin işi. Bu ayrımı korumak ikimizin de yararına.

İstinat duvarı takviyesinde filizler betona gerçekten tutunmuş mu, nasıl anlarız?

En kesin yol çekme deneyidir. Uygulanan filizlerden belirlenen sayıda numunenin çekme deneyine tabi tutulmasına açığız; deney bağımsız bir laboratuvarca yapıldığında ortaya sözden değil rapordan ibaret bir kanıt çıkar. Ayrıca uygulama sırasında delik temizliği ve kimyasal kür süresi konusunda taviz vermiyoruz, sorun genelde bu iki adımın atlanmasından çıkıyor.

Depo veya fabrika sahamızın betonu çökmüş, üstüne yeni beton dökmek yeter mi?

Çoğu zaman yetmez. Plak oturmuşsa sorun betonun kendisinde değil altındaki dolguda olabilir. Bu yüzden önce karot alıp mevcut kalınlığı ve alt tabakayı görmeyi, kırık bölgenin sınırını düzgün kesimle belirlemeyi öneriyoruz. Alt tabaka düzeltilmeden dökülen yeni beton aynı yerden yeniden çöker.

Fiyat verebilmeniz için elinizde ne olmalı?

Güçlendirme projesi veya en azından uygulama detayı, kesit kalınlıkları, delik ve kesim adet-ölçüleri, çalışma noktasının fotoğrafları, erişim durumu (yamaç mı, yol kenarı mı, iç mekân mı), sahada elektrik ve su bulunup bulunmadığı, molozun kim tarafından taşınacağı. Bu bilgiler tamamsa kalem kalem teklif çıkarabiliyoruz.

Çalışma sırasında toz ve su sahaya zarar verir mi?

Elmas kesim ve karotta soğutma suyu kullanıldığı için toz büyük ölçüde bastırılıyor, ancak ortaya çamurlu su çıkıyor. Kapalı hacimde ve hassas alanlarda su toplama ve vakumlu emiş düzeni kuruyoruz; dere ve deniz yakınındaki işlerde kesim suyunun doğrudan boşaltılmaması için çökeltme önlemi alıyoruz. Bunu işe başlamadan önce sizinle birlikte planlıyoruz.

İlgili hizmetler: Karot Delme, Beton Kesme, Duvar Açma.